Opsiyonlu sözleşme nedir? (Ticari terimler kategorisi)

(Option) Opsiyon, belli bir değeri, sahibine ilerde belirli bir tarihte, önceden üzerinde anlaşmaya varılan bir fiyattan satma veya satm alma hakkı veren bir sözleşmedir. Sözleşmenin yerine getirilip getirilmemesi vade sonundaki piyasa koşullarına bağlıdır. Opsiyonlu sözleşmeler altın, döviz ve tahvil, hisse senedi gibi değerler üzerinden yapılırlar. opsiyon hakkı bir tür seçim veya karar verme hakkıdır, sözleşme sahibine ilerdeki belirli bir tarihe kadar düşünme fırsatı verir. Vade sonunda ise piyasa gelişmelerine bakılarak bu hak ya kullanılır ya da kullanılmaz. Eğer sözleşmeye konu olan şey, bu süre içinde piyasada değer kazanmışsa, satmalma sözleşmesi (Cali Option) şeklindeki opsiyon hakkını kullanmak sözleşme sahibinin çıkarmadır, satış şeklindeki opsiyon hakkı (Put option) ise kullanılmaz. ilgili döviz, menkul veya altının değeri düştüğünde ise bunun tersi olur. Yani, satış opsiyonu sözleşmesi yerine getirilir, alış opsiyonu sözleşmesi ise yerine getirilmez.

Eğer opsiyon hakkı kullanılmazsa, sözleşmeyi yapan sadece opsiyon bedeli kadar bir kayba uğrar ki bu aksi halde uğranılacak kayıpların yanında çok önemsizdir. Opsiyonlu işlemler aynen Vadeli Piyasa işlemleri gibi riskten koruma aracıdırlar. Bunu bir örnekle açıklayalım. Yapacağı ithalatın bedelini ödemek için üç ay sonra 1.000 dolara ihtiyacı olan bir ithalatçıyı dikkate alalım. Bueünkü kur (spot kur) 1 $ = 5.000 TL. olsun. Dolayısıyla bugünkü kurdan ithalatın kendisine maliyeti 1.000 x 5.000 = 5 milyon TL. dir. Fakat eğer ilerde kur yükselirse TL. cinsinden ödenecek miktar da artar. Bu ise ithalatçı açısından bir rizikonun doğması (kur rizikosu) demektir, ithalatçı bu rizikoyu önlemek için bugünden bir opsiyonlu döviz alım sözleşmesi yapma kararı versin. Bu sözleşmeyi üç aylık süre için ve 1 $ = 6.000 TL, kuru üzerinden yapmış olsun, sözleşme gideri olarak da kendisinden 100 bin TL. alınsın. Üç ay sonra vade dolduğunda ithalatçı, gerekli 1.000 doları sağlamak için piyasada geçerli olan kurlara bakar.

Diyelim ki piyasa kurları 1 $ = 7.000 TL. düzeyine yükselmiş olsun. Bu durumda opsiyon hakkını kullanmak kendi lehinedir. Çünkü sözleşme gereği 6 milyon TL. ödeyerek 1.000 dolar sağlar. Oysa piyasadan almaya kalksaydı, 7 milyon TL. ödemesi gerekecekti. Aksine, diyelim ki vade dolduğunda piyasa döviz kurları 1 $ = 5.000 TL. düzeyine düşmüştür. Bu durumda opsiyonunu kullanmayıp ihtiyacı olan dövizi piyasadan alması lehine olur, bütün kaybı sözleşme ücreti olarak ödediği 100 bin TL, den ibarettir. Oysa sözleşmeyi yerine getirmek zorunda olsaydı kaybı 1 milyon TL. olacaktı. Gürüleceği gibi, opsiyonlu sözleşmeler opsiyonsuz olanlara (normal sözleşme) göre büyük bir esneklik sağlamaktadır.Bu tür sözleşmeler gelecekte ortaya çıkacak fiyat değişmeleri riskinden korunmanın, belki biraz daha karışık ama daha güvenceli bir yolunu oluşturur. Bu mekanizma sonucunda sözleşme sahipleri, vade sonucunda sözleşme koşullarını mutlaka yerine getirme zorunluluğundan kurtulmuş olurlar, ister alış sözleşmesi, ister satış sözleşmesi şeklinde olsun, burada söz konusu olan sadece bir hakkın kullanılıp kullanamamasıdır.

Gerçekte alım opsiyonu satın alanlar ilgili şeyin (döviz, altın, menkul kıymet) fiyatının yükseleceğini, satış opsiyonu sözleşmesi satın alanlar da fiyatının düşeceğini tahmin etmektedirler. Tahminleri gerçek olursa opsiyon hakkını kullanırlar. Özetle, opsiyon bir tür seçmeli riskten korunma aracıdır. Opsiyon sözleşmelerinde süre yönünden iki değişik uygulama vardır. Avrupa opsiyon piyasalarında opsiyon hakları sadece süre sonunda kullanılır. Amerikan opsiyon piyasalarında ise opsiyon hakkını, sözleşme süresi içinde istenilen anda kullanma olanağı vardır. Opsiyon sözleşmeleri Gelecekte İşlem Döviz Piyasalarında olduğu gibi vade ve miktar yönünden standartlaştırılmışlardır. Opsiyon satanlar genellikle spekülatif kazanç sağlamaya çalışanlardır.

İlgili olabilecek başlıklar

Opsiyon nedir?
Opsiyonel nedir?

--Reklam--